Aderverkalking – in medische termen atherosclerose – is een langzaam voortschrijdend proces waarbij de slagaders in het lichaam steeds nauwer en minder soepel worden.
En hoewel de naam anders doet vermoeden, gaat het niet om ‘kalk’ dat zich afzet in de aders, maar om ophopingen aan de binnenkant van de vaatwand van:
- Vetten
- Ontstekingscellen
- Bindweefsel
Aderverkalking komt veel voor, vooral op oudere leeftijd. Onderzoek laat zien dat bij mensen van 50 tot 65 jaar grofweg 1 op de 3 al in meer of mindere mate aderverkalking heeft. Vanaf het 60e levensjaar neemt dit sterk toe en kan bij 60-plussers 80 tot 90% enige mate van aderverkalking hebben, meestal zonder duidelijke symptomen.*
*Bronnen: MESA Study, Erasmus MC, Framingham Heart, Hartstichting
Toch kan het bij iedereen ontstaan, zelfs al op jonge leeftijd. Omdat atherosclerose een belangrijke rol speelt bij ernstige aandoeningen zoals hartinfarcten en herseninfarcten, is het waardevol om te begrijpen hoe dit proces werkt – en welke factoren het risico verhogen.
Wat gebeurt er precies bij aderverkalking?
Uw slagaders (arteriën) vervoeren zuurstofrijk bloed van het hart naar de rest van uw lichaam. De wanden van die bloedvaten zijn normaal gesproken soepel en elastisch.
Bij aderverkalking verandert dat:
- De binnenwand raakt beschadigd
Dit kan gebeuren door factoren zoals hoge bloeddruk, roken of hoge cholesterolwaarden.
- Vet- en ontstekingscellen hopen zich op
Deze ophoping wordt een plaque genoemd.
- De slagader wordt smaller
Hierdoor stroomt er minder bloed door het vat.
- De plaque kan scheuren
Als dat gebeurt, kan er een bloedstolsel (trombus) ontstaan dat het bloedvat gedeeltelijk of volledig afsluit.
Een afgesloten slagader kan leiden tot ernstige problemen – zoals een beroerte, etalagebenen of buikorganen die onvoldoende bloed krijgen.
🔍 Lees ook:
- Risicofactoren voor trombose
- Welke vetten uw bloedvaten helpen (en welke niet)
- De 3 belangrijkste factoren die bijdragen aan de ontwikkeling van bloedstolsels in de aderen (Trias van Virchow)
Oorzaken en risicofactoren van aderverkalking
Aderverkalking ontstaat nooit door één oorzaak, maar door een combinatie van factoren. Sommige hiervan zijn beïnvloedbaar, andere niet.
Niet-beïnvloedbare factoren
- Leeftijd (het proces versnelt op latere leeftijd)
- Erfelijke aanleg
- Geslacht (mannen ontwikkelen vaak eerder atherosclerose)
Beïnvloedbare risicofactoren
Deze factoren vergroten de kans op schade aan de vaatwand:
- Roken
- Hoge bloeddruk
- Te hoog cholesterol
- Overgewicht of obesitas
- Ongezonde voeding
- Weinig beweging
- Diabetes
- Langdurige stress
- Overmatig alcoholgebruik
Veel van deze factoren hebben óók invloed op het risico op trombose, waardoor beide processen vaak samen voorkomen.
Gevolgen van aderverkalking
Aderverkalking ontwikkelt zich langzaam en blijft vaak jarenlang ongemerkt. Pas wanneer een slagader ernstig vernauwd raakt, of een plaque openscheurt, worden de gevolgen merkbaar.
Afhankelijk van de plaats in het lichaam, kunnen o.a. dit de (in)directe gevolgen zijn:
- Hart en kransslagaders
- Angina pectoris (pijn op de borst)
- Hartinfarct
- Hersenen
- TIA
- Herseninfarct (beroerte)
- Armen en benen
- Doorbloedingsproblemen
- Etalagebenen (claudicatio intermittens)
- Diep-veneuze trombose (DVT, trombosebeen)
- Buik en organen
- Darminfarct
- Nierproblemen
- Ogen
ℹ️ Lees meer over twee vormen van trombose in ons artikel ‘Trombose herkennen en voorkomen’.
Aderverkalking en trombose: hoe hangt dat samen?
Bij aderverkalking kunnen plaques – opstapelingen van vet en andere stoffen aan de binnenkant van een bloedvat – openbarsten.
Omdat het lichaam denkt dat er een wond is, reageert het dan door een bloedstolsel te vormen – om de beschadiging in de vaatwand te repareren. Dat bloedstolsel kan vervolgens:
- Het vat op de plek van de plaque afsluiten (trombose)
- Of losschieten en elders vastlopen (embolie)
Hierdoor ontstaan acute, levensbedreigende situaties zoals een hartinfarct, longembolie of beroerte. En om die reden krijgen veel mensen met (een verhoogd risico op) atherosclerose preventief antistollingsmiddelen voorgeschreven.
Wat kunt u zelf doen om aderverkalking te vertragen?
Aderverkalking volledig voorkomen is niet altijd mogelijk, maar u kunt het proces wél vertragen door gezonde keuzes en leefstijl-aanpassingen zoals;
- Stoppen met roken
- Voldoende bewegen (bijv. 30 – 45 min per dag)
- Een gevarieerd, vezelrijk dieet
- Beperken van verzadigde vetten
- Beperken van zaadoliën (zoals zonnebloemolie) die rijk zijn aan omega-6
- Matig alcoholgebruik
- Een gezond gewicht nastreven
- Stress verminderen
- Regelmatige controle van bloeddruk, suiker en cholesterol
🔍 Lees ook:
- Hoe kan ik mijn gezondheid verbeteren?
- Slimme beweegtips bij verminderde mobiliteit
- Fitter, gezonder én gelukkiger de winter door
Deze maatregelen helpen niet alleen tegen aderverkalking, maar ondersteunen ook een gezonde bloedstolling en bloedsomloop.
Aderverkalking en een antistollingsbehandeling
Bij mensen met een verhoogd risico op bloedstolsels of eerder doorgemaakte trombose, TIA of infarct, kan een arts antistollingsmedicatie voorschrijven. Denk aan:
- Coumarinederivaten zoals acenocoumarol of fenprocoumon
- Andere anticoagulantia zoals DOAC’s of LMWH-injecties
Deze middelen verminderen de kans op ongewenste bloedstolsels, maar worden altijd en uitsluitend onder medisch toezicht gebruikt – bijvoorbeeld bij Trombose Zelfzorg van De Nationale Trombose Dienst (NTD).
Wanneer medische hulp inschakelen?
Plotselinge pijn, gevoelsverlies, duizeligheid, verlammingsverschijnselen en pijn op de borst of acute benauwdheid kunnen signalen zijn van een afsluiting door een bloedpropje ofwel trombose.
In zulke gevallen is direct medisch ingrijpen noodzakelijk. Ook als u twijfelt: raadpleeg altijd een (huis)arts – of bel 112.
Conclusie
Aderverkalking is een langzaam proces dat invloed heeft op de gezondheid van de bloedvaten. Het speelt een belangrijke rol bij hart- en vaatziekten, trombose en beroertes.
Door risicofactoren tijdig aan te pakken en de staat van uw gezondheid regelmatig te controleren, kunt u het proces vertragen en ernstige complicaties helpen voorkomen.
Voor mensen met (een verhoogd risico op) trombose is een goede begeleiding en de juiste antistollingsbehandeling essentieel – dat kan onder andere via Trombose Zelfzorg van De Nationale Trombose Dienst. Meld u kosteloos en vrijblijvend aan om te kijken of u in aanmerking komt.
Tot slot
Wij hebben dit artikel met de grootste zorg samengesteld. Heeft u hier toch nog vragen of opmerkingen over? Laat het ons weten.
(Trombose)zorg voor uzelf. Altijd & overal.
Andere blogs
Andere artikelen die u wellicht ook interessant vindt: